Maske çeşitleri, özellikleri

Ali Erdem yazdı

Son güncelleme: 18-05-2020

Ecz. Ali Erdem

Korona salgını özellikle maskeler konusu ile eczacılık gündemini epey meşgul etti. Maske satışına izin verilen bu süreçte meslektaşlarımızın eczanelerine standartlara uygun kaliteli ürün koymaları gerekmektedir. Bu bağlamda cerrahi maskelere ilişkin detayların öğrenilmesi ve ürünün ÜTS kaydının kontrolü önem arz etmektedir. Sizlere maske türleri, koruyuculukları, kullanımı ve  standartlarına ilişkin bazı bilgileri detaylı olarak  vermek istiyorum.

Genel olarak Cerrahi maskeleri 3’e ayırmak mümkün.

Cerrahi maskeler; steril ve non steril, 2 veya 3 katlı olarak sınıflandırılır. Steril cerrahi maskeler özellikle ameliyathaneler ve riskli hastalara ilişkin invazif işlemlerde tercih edilir. Non steril olanlar ise genel kullanım için sıkça tercih edilir. Ayrıca 2 ve 3 katlı olarak ta sınıflanması mümkündür. Özellikle 3 katlı maskelerin koruyucu özellikleri biraz daha fazladır. Bilindiği üzere sağlık bakanlığının koordinasyonunda eczanelerimizden non steril 3 katlı cerrahi maske ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. 

Bu maskelerin özelliklerine bakacak olursak özellikle nonwoven kumaştan imal edilmiş olması gerekmektedir. Nonwoven kumaş, polipropilen hammaddeden elde edilen  örme veya dokuma olmayan sadece özel kullanımlar için üretilen, kullanım süresine göre de maliyeti oldukça düşük olan teknik bir tekstil malzemesidir. Bu özel ürün sıvı çekebilen, sıvı itebilen, sağlam, esnek, yumuşak, gergin, yanmayı geciktirici özelliği olan, filtre edici özelliği de bulunan, bakterilere karşı dayanıklı antibakteriyel yapısıyla bilinen bir üründür.

Özellikle 3 katlı cerrahi maskelerde 2 kat nonwoven kumaş ile  arasında melt blown (yüksek hızlı havanın  çok daha ince olan ekstrüze elyafları zayıflattığı polimer esaslı bir teknoloji ile üretilen bakteriyel  ve nem çekici filtreleme sağlayan bir kumaş tipi) bulunmalıdır böylece antibakteriyel ve damlacıklara ilişkin  filtreleme kapasitesi artar.

Bu maskelerin ultrasonik dikişli olmasıda aranan özelliklerden biridir. Böylece maskenin yapımında kullanılan  polyester ve polipropilen malzemenin ultrasik titreşimlerle ısıtılarak herhangi bir boşluk olmadan dikilmesi sağlanır.

Cerrahi maskeler ayrıca EN14683 standarlarına göre bakteri filtrasyonuna göre Tip I ve Tip II olarak iki gruba ayrılır. Yine sıçramaya dayanıklılık içinde Tip II ve Tip IIR olarak iki grupta değerlendirilir.

Korona virüsünün 125 nanometre büyüklüğünde olup filtrasyonu konusunda partikül hareketleri de değerlendirilmelidir. 0,3 mikron ve daha büyük partiküllerin filtrelenmesindeki verimliliklerine göre standardizasyonu sağlanır. Ancak Brown hareketi adı verilen ve 0,3 mikron altı parçacıklar  kütlesinin artık havada serbestçe dolaşmayacak kadar küçük olduğundan  havadaki moleküller (azot, oksijen, vb.) ile etkileşerek  düzensiz bir şekilde hareket etmesine neden olur. Bu durum özellikle değerlendirilmelidir. Tablo incelendiğinde Tip IIR türü maskelerin en ideal korumayı sağladığını ifade etmek istiyorum.

Cerrahi  maskeler normal kullanım sırasında parçalanmamalı, bölünmemeli veya yırtılmamalıdır. Maskeler için kullanılacak olan filtrelerin temizliğine dikkat edilmelidir. Cerrahi maskenin vücut ile uyumu önem arz etmektedir. Bu sebeple ağız, burun ve çeneyi içine alacak şekilde tasarlanmış

olmasına dikkat edilmelidir. Steril durumda olan medikal cerrahi yüz maskeleri  Sınıf I cihaz (sınıf Is) olarak nitelendirilir ve ÜTS kaydı bulunmalıdır.

Cerrahi Maske kullanımında dikkat edilecek hususlar şöyle sıralanabilir:

-Cerrahi maske telli olmalıdır

-Maske zarar görmesi veya sıvı ile teması halinde hemen değiştirilmelidir.

-Kısmen yanıcı olduğundan maske ateşten uzak tutulmalıdır.

-Polipropilen ve türevlerine alerjisi olan kişiler tarafından kullanılmamalıdır.

-Maskenin yıkanıp tekrar kullanımı mümkün değildir.

Cerrahi maskelerin tıbbi atık olduğu unutulmamalı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ nın duyurusu gereği bir poşete koyularak ağzı bağlı şekilde 72 saat bekletilerek evsel atık kapsamında çöpe atılmalıdır.

Özellikli Solunum Maskeleri: Sağlık Çalışanları ve kronik hastalığı bulunan kişilerce kullanımı gereken N95 ve FFP maskelerle ilgili de bir takım bilgiler vermek istiyorum.

Amerikan İş Güvenliği ve Sağlığı Ulusal Enstitüsü ( NIOSH ) belirlediği iş sağlığı ve güvenliği standartlarına göre FDA tarafından onaylanarak belge maskeler N95, N99 N100 olarak sınıflandırılır TSE-EN 149 standardına göre üretilerek CE almış maskeler ‘Solunumla ilgili koruyucu cihazlar-Partiküllere karşı filtre edici yarım maskeler’ EN 149: Toz maskeleri yeni Avrupa Standardı maskeleri FFP1, FFP2, FFP3 şeklinde sınıflandırmaktadır.

Kişisel koruyucu donanımlar Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler  bakanlığının gözetim ve denetiminde olup onaylanmış CE  yada FDA belgesi olmayan ürünlerin üretilmesi ve satışı yasaktır. Filtreleme etkinliği FFP1, FFP2 ve FFP3 için sırasıyla %80, %94 ve %99.97 dir. Bu respiratörler EN149:2001+A1 (2009) standardına uygun olmalıdır. Maskenin üzerindeki işaretlemelerde maskenin özellikleri açıklanmaktadır.

Sağlık çalışanları için FFP2 ve FFP3 maskelerin kullanımı önerilmektedir. ABD’de ise  CDC  yağ partiküllerini esas alarak   3  standart oluşturmuştur; N, R veya P.

•            N = Yağa dayanıklı değil

•            R = Yağa karşı biraz dayanıklı

•            P = Yağ geçirmez

Havanın çok fazla yağ parçacığı içerebileceği endüstriyel bölgeler için P tipi maskeler uygundur.  maske P dereceli değilse, zamanla yağ filtre performansını düşürebilir ve azaltabilir. Yeni koronavirüse maruz kalmayı azaltmaya çalışan insanların büyük çoğunluğu için, yağlara karşı korumaya gerek yoktur bu sebeple N standardı ve eşdeğeri  maskelerin kullanımı yeterlidir.

Bu solunum cihazlarının 0.3 mikron ve daha büyük partikülleri filtreleme kapasiteleri şöyledir;

•            FFP1 & P1’de en az %80

•            FFP2 & P2’de en az %94

•            N95’de en az %95

•            N99 & FFP3’de en az %99

•            P3’de en az %99.95

•            N100’de en az %99.97

Yukarıda da görüldüğü gibi, N95’e en yakın koruma sağlayan FFP2 & P2’dir. Diğer ülkelere ait benzer standartlar incelendiğinde:

Çin KN95, AS / NZ P2 Kore 1. Sınıf ve Japonya DS FFR’leri; ABD N95 ve Avrupa FFP2 solunum cihazlarına eşdeğer olarak kabul edilmektedir.

Valfli olan ve olmayan respiratörler arasında koruyuculuk yönünden bir fark yoktur. Valfli olanlarda solumak biraz daha kolay olmakta ve özellikle beraberinde gözlük kullanılıyor ise gözlük daha az buğulanmaktadır. Ancak hasta olan kişinin valfli maske kullanması durumunda havayolu ile virüsü filtreleme olmadan dışarı vererek hastalığı bulaştırma riski bulunduğundan valfli ürünler hem hasta hem de sağlık çalışanları için kullanılmamalıdır.

Maskelerin üzerindeki bazı işaret ve anlamlarından da bahsetmek istiyorum.

NR: (not reusable) tek kullanım için uygun olduğunu ifade eder.

R: (reusable) yeniden kullanılabileceğini ifade eder.

V: (Valf/ventil) maskede valf/ventil  bulunduğunu ifade eder.

DV: maskede valf/ventil bulunduğu ve dolomit testini geçtiğini ifade eder.( dolomit testi maskenin 8 saat dolomit tozuna maruz bırakılıp halen kullanılabilir olduğunu kontrol eden teste verilen isimdir.)

Özellikli maskelerin tekrar kullanımı için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir.

-Alkol: % 70 lik alkol ile temizlik  bakteri ve virüslerden arındırır ancak  filtreleme kapasitesini önemli ölçüde azaltır.

-Yıkama: Maskeleri en az 60 derece sıcaklıkta 15 dakika yıkamak bakteri ve virüslerden arındırır ancak filtreleme kapasitesini önemli ölçüde azaltır.

-Zaman: Mevcut araştırmalar virüsün plastik ve kumaş yüzeylerde  üzerinde 3 günden (72 saat) daha uzun ve diğer materyallerde daha az yaşayamayacağını göstermektedir. Bu nedenle solunum maskesini bu süre veya daha uzun süre karantinada bırakmak virüsü  inaktif hale getirir ancak bu yöntem çok güvenli bulunmamaktadır.

-Fırın Sıcaklığı: 30 dakika boyunca 70°C’lik bir fırında bırakmak, virüs ve bakterilerden arınma için yeterli olabilir.

-UV Işığı: Özellikle UV-C ışığı, yeterli dozda, solunum maskesine zarar vermeden bakteri ve virüslerden arındırır.

Yukarıdaki bilgiler ışığında maskelerin tıbbi bir ürün olup özellikleri gereği kullanım önerilerinin mutlaka bir sağlık uzmanı ( eczacı)  tarafından yapılması gerektiği aşikardır.


ECZACININ SESİ/ HABER


Son eklenen haberler

Yazı ve fotoğrafların tüm hakkı Eczacının Sesi e-gazeteye aittir. İmzalı yazılar, yazarlarının görüş ve sorumluluğu altındadır. Eczacının Sesi e-gazetenin adı kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz.



Ana Sayfanız Yapın | Ana Sayfa

Haberler | Yazarlar | Özgür Köşe | Alkol Hesap | İlaç Rehberi | Reklam | Üye Girişi |
Kamu Kurum | Yasal-Mali | Dosya | Kültür-Sanat | Çepeçevre | Söyleşi | Üye Girişi | İlanlar | Duyurular | Dünyada Eczacılık | Arama
TEB | Eczacı Odaları | TEİS | Eczacı Kooperatifleri | Sağlık Bakanlığı | TİTCK | SGK | Reçete Giriş | Gazeteler | TV'ler | İletişim

Yazı ve fotoğrafların tüm hakkı Eczacının Sesi e-gazeteye aittir. İmzalı yazılar, yazarlarının görüş ve sorumluluğu altındadır. Eczacının Sesi e-gazetenin adı kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz.