Geri Ödemede Yeni Dönem: Erişilebilirlik Güçleniyor, Eczacının Temsili Hâlâ Eksik

3 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, ilk bakışta bazı kavramların değiştirilmesi ve geri ödeme süreçlerinin teknik olarak yeniden tarif edilmesi gibi görülebilir. Oysa değişiklikler birlikte değerlendirildiğinde, SGK’nın ilaç geri ödeme politikasında önemli bir yön değişikliğinin işaretlerini taşıyor.

Bu değişimin merkezinde üç kavram bulunuyor: kamu maliyeti, gerçek kullanım ve ilaca erişilebilirlik.

Yönetmelikte daha önce kullanılan “bant aralığı” kavramının yerine “ödenebilecek birim bedel aralığı” getiriliyor. Üstelik bu bedelin hesaplanmasında artık kamu kurum iskontolarıyla oluşan kamu fiyatı üzerinden, iç referans/eşdeğer gruptaki ilaçların ortak en küçük birimi başına düşen indirimli bedeller esas alınıyor.

Bu değişiklik teknik görünse de eczane açısından son derece önemlidir. Çünkü geri ödemenin hesabında liste fiyatından ziyade SGK açısından oluşan gerçek kamu maliyeti daha belirgin biçimde merkeze yerleşmektedir.

Kâğıt üzerindeki en ucuz ilaç dönemi sorgulanıyor

Düzenlemenin bence en olumlu taraflarından biri, yıllardır eczanelerin ve hastaların yaşadığı önemli bir soruna temas etmesidir: Piyasada bulunmayan en ucuz ilacın geri ödeme sistemini belirlemesi.

Yeni düzenlemede “pazar payı” yerine “ilaç pazar oranı” kavramı getiriliyor ve bunun tanımına çok önemli bir gerekçe ekleniyor: “Hastalar ve eczaneler tarafından ilaca ulaşılabilirliği artırmak amacıyla…”

Daha da önemlisi, yeni listeye alınan ve grubun en ucuz birim fiyatına sahip ilaç, %1 ilaç pazar oranına ulaşıncaya kadar ödenebilecek birim bedel aralığının hesabına dahil edilmiyor. Aynı şekilde, son beş aylık verilerin hiçbirinde %1 pazar oranına ulaşamayan en ucuz ürünler de hesaplamanın dışına çıkarılıyor.

Bu yaklaşımı doğru buluyorum.

Çünkü ucuz ama bulunamayan ilaç, hasta açısından ucuz ilaç değildir. Eczacının ecza deposundan temin edemediği, hastanın eczane eczane aradığı bir ürünün yalnızca fiyatı düşük olduğu için bütün eşdeğer grubunun geri ödeme bedelini aşağı çekmesi, sonuçta kamu tasarrufundan çok hastaya fiyat farkı olarak yansıyabilmektedir.

Ancak burada önemli bir çekincem de var. %1’lik ulusal pazar oranı, tek başına erişilebilirliğin göstergesi değildir. Türkiye genelinde %1 kullanım oranına ulaşmış bir ürünün her bölgede, her ecza deposunda ve her eczanede makul sürede bulunabileceğini söyleyemeyiz. Bu nedenle gelecekte ulusal pazar oranının yanında bölgesel dağılım, ecza deposu stokları ve İTS hareketlerinin de değerlendirmeye alınması gerektiğini düşünüyorum.

MEDULA verisinin merkeze alınması doğru bir adım

Yönetmelikte dikkat çekici diğer değişiklik MEDULA verilerinin karar süreçlerine açıkça dahil edilmesidir. İlaç Geri Ödeme Komisyonu’nun değerlendirmelerinde Medula verileri artık açık bir kriter olarak sayılıyor. Benzer şekilde TEDK’nın bütçe etkisine ilişkin değerlendirmelerinde de Medula verileri esas alınacak.

Bu yaklaşım önemlidir. SGK’nın elinde milyonlarca reçeteden oluşan son derece kıymetli bir veri bulunmaktadır. Geri ödeme politikalarının varsayımlar yerine gerçek kullanım verisi üzerinden şekillenmesi doğru yönde bir adımdır.

Ancak MEDULA’nın gördüğü ile eczanenin yaşadığı her zaman aynı değildir.

MEDULA karşılanan reçeteyi görür; fakat eczacının ilacı bulamadığı için karşılayamadığı reçeteyi aynı açıklıkta göstermez. Bu nedenle MEDULA verisinin İTS, ecza deposu dağıtım verileri ve gerçek piyasa bulunabilirliğiyle bütünleştirilmesi gerekir.

KKİ hesabın merkezindeyse sorumluluk da doğru yerde olmalıdır

Yeni “ödenebilecek birim bedel aralığı” hesabının kamu kurum iskontoları uygulanmış kamu fiyatı üzerinden yapılması, KKİ’yi sistemin daha merkezi bir unsuru haline getirmektedir.

Burada mesleğimiz açısından çizginin çok net olması gerekir:

SGK’nın geri ödeme hesabında dikkate aldığı bir kamu kurum iskontosu, eczaneye eksik yansıtılıyorsa bunun ekonomik yükü eczacının üzerinde bırakılamaz.

İskonto yükümlülüğünün muhatabı kim ise sorumluluk da ona ait olmalıdır. Eczane, kamu ile ilaç sanayisi arasındaki fiyatlandırma ve iskonto politikalarının finansörü değildir.

TEDK’da sanayi var; eczacının örgütlü temsili neden yok?

Yönetmeliğin üzerinde özellikle durulması gereken bir başka yönü ise Tıbbi ve Ekonomik Değerlendirme Komisyonu (TEDK) yapısıdır.

Yeni düzenlemeyle TEDK’daki gözlemci kuruluşlar arasına İlaç, Eczacılık, Sağlık Bilim ve Teknolojileri Vakfı da eklenmiş ve gözlemci sayısı dörtten beşe çıkarılmıştır. İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası, Türkiye İlaç Sanayi Derneği, Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği ve Gelişimci İlaç Firmaları Derneği de komisyonda gözlemci olarak bulunmaktadır.

Tam da bu noktada şu soruyu sormak gerekir:

Türkiye’de geri ödemesi yapılan ilacı hastaya ulaştıran 30 bini aşkın serbest eczanenin meslek örgütü Türk Eczacıları Birliği neden TEDK’da doğrudan temsil edilmemektedir?

TEDK yalnızca farmakoekonomik hesapların yapıldığı teknik bir masa değildir. Burada alınan veya hazırlanan kararlar ilacın geri ödeme koşullarını, eşdeğer grupları, kamu maliyetini ve nihayetinde hastanın ilaca erişimini etkiliyor. Nitekim Yönetmelik TEDK’ya, akılcı ilaç kullanımı çerçevesinde iç referans/eşdeğer grup oluşturulması konusunda görüş oluşturma görevi de veriyor.

İlaç sanayisinin farklı bileşenlerinin gözlemci olarak bulunduğu bir yapıda, sahanın en önemli paydaşlarından biri olan eczacıların kanunla kurulmuş meslek örgütü TEB’in en azından gözlemci üye olarak bulunması gerektiğini düşünüyorum.

Üstelik gözlemci üyelerin oy hakkının bulunmaması ve toplantı yeter sayısına dahil edilmemesi mevcut sistemde zaten düzenlenmiş durumda.  Dolayısıyla TEB’in gözlemci üyeliği karar mekanizmasının kurumsal dengesini bozmayacak; aksine sahadaki ilaca erişim, bulunabilirlik, KKİ uygulamaları, eşdeğer ilaç uygulaması ve eczane ekonomisine ilişkin gerçek verinin karar masasına taşınmasını sağlayacaktır.

Bu bağlamda SGK ile TEB arasındaki ilişkinin kurumsal niteliği de tartışmasızdır.

Sonuç: Doğru yön, eksik temsil

3 Ekim düzenlemesini bütünüyle değerlendirdiğimde yönünü olumlu, fakat yapısını tamamlanmaya ihtiyaç duyan bir düzenleme olarak görüyorum.

Piyasada bulunmayan en ucuz ilacın geri ödeme sistemini belirlemesinin önüne geçilmeye çalışılması, MEDULA verilerinin daha etkin kullanılması, gerçek kamu fiyatının öne çıkarılması ve erişilebilirliğin mevzuatın diline girmesi önemli gelişmelerdir.

Fakat bundan sonraki aşamada bir adım daha atılmalıdır.

İlacın fiyatını bilmek yetmez; hastanın o ilaca ulaşıp ulaşamadığını da bilmek gerekir. Bunu en iyi bilenlerden biri ise hastanın karşısındaki eczacıdır.

Dolayısıyla geri ödeme sisteminin yeni döneminde yalnızca “en ucuz ilaç hangisi?” sorusunu değil, “hasta bu ilaca gerçekten ulaşabiliyor mu, eczacı bu ilacı sürdürülebilir koşullarda temin edebiliyor mu?” sorularını da sormalıyız.

Ve bu soruların sorulduğu masada, Türk Eczacıları Birliği de en azından gözlemci olarak yer almalıdır.



Dosya

Özgür Köşe

Dünyada Eczacılık

Sektörel Bakış

Çepeçevre

Kültür Sanat